ACNES (buikwandpijnsyndroom)
ACNES is een buikwandpijnsyndroom dat ontstaat door een beknelde zenuw in de buikwand. De pijn kan variëren van milde klachten die af en toe optreden tot extreme, onhoudbare pijn. Ook bij artsen is ACNES nog een vrij onbekende aandoening.
ACNES is een Engelse afkorting. De volledige naam is Anterior Cutaneous Nerve Entrapment Syndrome. In de buik lopen diverse zenuwen. De huidtakjes van sommige zenuwen zorgen voor gevoel in de huid van de buik. Om bij de huid te komen, moet het zenuwuiteinde door de rechte buikspier gaan. Deze spier heeft een strak omhulsel. Daarvoor moet de zenuw het omhulsel op meerdere plaatsen doorboren. Daarbij kunnen de huidtakjes bekneld raken.
Patiëntenfolders
Meer weten over ACNES
Veel mensen met ACNES hebben al langere tijd buikklachten. De pijn varieert van mild tot onhoudbaar. Herkent u de volgende symptomen?
De pijn is met één vinger aan te wijzen.
De pijn zit altijd op één bepaalde plek. Het punt waar de pijn het ergst is, bevindt zich op de rand of in het midden van de rechte buikspier. De pijn komt vaker voor onder het navelniveau dan erboven.De pijn verergert bij inspanning.
Activiteiten waarbij u uw buikspieren gebruikt, maken de pijn erger. Denk aan bukken, overeind komen, hoesten, stofzuigen, sporten en wandelen. Bij ontspanning vermindert de pijn of verdwijnt deze. Opvallend is dat de pijn 's nachts bijna nooit aanwezig is, behalve als u op de zijde ligt waar de pijn zit.Het is een doffe, zeurende en soms stekende pijn.
Beknelling van de gevoelszenuwtakjes kan leiden tot overgevoeligheid van het stukje buikhuid bij die zenuw. Dat stukje huid voelt dan dof aan, alsof het niet van u is, en is minder gevoelig. Tegelijk kan licht knijpen in de huid op de pijnlijke plek als heel erg gevoelig worden ervaren.Bij heftige pijn kan misselijkheid of een opgeblazen gevoel ontstaan.
Als de pijn heftig is, kunnen er symptomen optreden die lijken op klachten van de buikorganen. Sommige patiënten worden er zo misselijk van dat ze minder willen eten en afvallen. Dit geldt vooral bij ACNES in de bovenbuik. Sommigen krijgen een opgeblazen gevoel of moeten meer en vaker boeren.Er zijn soms problemen met de ontlasting of de blaas.
Patiënten met pijn linksonder in de buik hebben regelmatig ook problemen met de ontlasting. De pijn is vaak erger bij een volle blaas en vermindert na het plassen.De houding kan veranderen.
Omdat de pijn altijd aan dezelfde kant zit, passen sommige patiënten hun houding aan. Dit kan leiden tot rugpijn, een scheve rug of een voorovergebogen houding. Sommigen houden graag hun hand tegen de pijnlijke plek gedrukt.Kleding zit vervelend.
Sommige patiënten met ACNES geven aan dat kleding irritant zit of dat het vervelend is als er iets langs de pijnlijke plek schuurt. Het eerste wat ze doen als ze thuiskomen, is de strakke broek verwisselen voor een joggingbroek.ACNES kan plotseling of geleidelijk ontstaan.
ACNES kan van het ene op het andere moment optreden en lijkt dan op acute buikpijn. Maar ACNES kan ook geleidelijk ontstaan en wisselend aanwezig zijn, met soms dagen wel en dan weer geen pijn.Er wordt vaak eerst een andere diagnose gesteld.
Omdat ACNES een vrij onbekende aandoening is, krijgen patiënten vaak eerst een andere diagnose. De symptomen doen bij artsen denken aan klachten van de inwendige organen. Daardoor worden mensen veelal onterecht in het medische circuit getrokken. Als ACNES acuut ontstaat, denken artsen vaak aan een acute blindedarmontsteking. Bij pijn rechtsonder wordt snel gedacht aan problemen van de blinde darm of de darmen als geheel. Bij velen wordt de diagnose spastische darm gesteld, terwijl ze eigenlijk geen last hebben van hun darmen. Uit eigen onderzoek blijkt dat 3 tot 4 procent van die patiënten eigenlijk ACNES heeft. Bij sommige patiënten suggereren artsen dat de klachten 'tussen de oren' zitten. Een enkeling wordt zelfs verwezen naar de psychiater of psycholoog.
De pijn kan voorkomen bij alle leeftijden. De jongste patiënt die wij hebben gezien was 8 jaar oud en had al 1 jaar ACNES. De oudste patiënt was 83 jaar.
De precieze oorzaak van het ACNES-pijnsyndroom is nog onduidelijk. Wel is er soms sprake van omstandigheden die een relatie hebben met de pijn. Een deel van de patiënten geeft aan dat de klachten ontstonden na een operatie, zoals een blindedarmoperatie, een keizersnede of een galblaasoperatie. Bij een ander deel is er een relatie met sportieve activiteiten, zoals buikspieroefeningen. Bij sommige vrouwen ontstaat de pijn tijdens een zwangerschap of direct na de bevalling. Maar vaak is er geen duidelijke oorzaak aantoonbaar.
We weten dat operaties, het bewegingsapparaat en de rug een duidelijke rol spelen bij ACNES. Meer onderzoek is nodig om de precieze redenen te achterhalen. In Máxima MC (MMC) zijn we hier volop mee bezig.
Voordat de diagnose ACNES wordt gesteld, is er meestal al veel onderzoek gedaan naar andere aandoeningen, zoals een scan of bloedonderzoek. Artsen denken bij buikpijn eerder aan problemen met inwendige organen, zoals de maag of darmen, dan aan ACNES. Als de arts ACNES wel in gedachten heeft, is het verhaal van de patiënt samen met lichamelijk onderzoek meestal genoeg om de diagnose te stellen.
Het lichamelijk onderzoek bestaat uit de volgende onderdelen:
De arts begint met het testen van de gevoelskwaliteiten van de huid, bijvoorbeeld met een wattenstaafje. Bij een groot deel van de patiënten met ACNES is er een rechthoekig gebied waar de huid minder gevoelig of juist overgevoelig is. Ook voelt een koud voorwerp, zoals een in alcohol gedrenkt gaasje of iets van metaal, minder koud aan dan normaal.
Het maximale pijnpunt is met 1 vinger te lokaliseren. Als de vinger opschuift, wordt de pijn minder heftig. De patiënt wordt gevraagd het hoofd op te tillen of de benen te strekken, waardoor de buikspier aanspant. Bij ACNES verergert de pijn daardoor. Dit heet het symptoom van Carnett.
De arts voert een 'pinch-test' uit. Hij knijpt voorzichtig in de buikhuid op de pijnlijke plek om te kijken of dit als opvallend of extreem vervelend wordt ervaren. Alle andere plekken in de buik zijn minder pijnlijk. De pijn kan ook meer naar de zijkant worden gevoeld, precies in het verloop van de huidzenuw. Soms zijn er ook pijnpunten langs de ribben of op de rug.
In sommige gevallen, zeker bij een dubbelzijdige ACNES, is het nuttig om te onderzoeken of de hoofdzenuw betrokken is. Dan kan een aanvullende MRI-scan van de wervelkolom worden gemaakt.
De behandeling wordt aangepast op de ernst van de pijn. Voor sommige patiënten is het stellen van een diagnose en advies over comfortabele houdingen al voldoende. Voor anderen, zeker bij hevige pijn, is een verdere behandeling gewenst.
InjectieOnze artsen beginnen meestal met een injectie met een plaatselijke verdoving om de diagnose te stellen. Het gebied waar de zenuw door het omhulsel van de buikspier komt, wordt verdoofd. Meestal is de verdoving na een aantal uur uitgewerkt. Bij een deel van de patiënten houdt het pijnstillende effect echter dagen tot weken aan. In 15 tot 20 procent van de gevallen is de patiënt zelfs blijvend pijnvrij. Als de pijn terugkeert, stelt de arts voor om de injecties regelmatig te herhalen. Sommige patiënten kunnen zich daarna alsnog aansluiten bij de groep die blijvend pijnvrij is.
Pulsed RadioFrequency (PRF)Wanneer injecties niet voldoende helpen, wordt een stroombehandeling van de zenuw overwogen. Dit heet Pulsed RadioFrequency (PRF). Uit onderzoek blijkt dat PRF soms een goede en langdurige pijnstilling geeft. Vanaf 2018 stellen onze artsen PRF voor vóórdat ze overgaan tot een chirurgische ingreep.
OperatieAls PRF ook niet helpt, wordt een operatie overwogen. De chirurg zoekt de beknelde zenuwtakjes op en knipt of brandt deze door. De operatie vindt onder algehele narcose plaats en is een dagbehandeling.
In sommige gevallen bespreekt de arts met u een andere vorm van pijnbestrijding, zoals medicijnen (gabapentine, lyrica, amitryptilline en vergelijkbare stoffen die ook als antidepressivum werken), manuele therapie, bindweefseltherapie, PRF of transcutane elektrische zenuwstimulatie (TENS).
Bij gezonde mensen worden er geen problemen verwacht tijdens of na de operatie. Soms treden er toch complicaties op:
De eerste dagen tot 1 à 2 weken na de operatie hebben patiënten vaak wondpijn. Dit voelt anders dan de pijn van voor de operatie, maar verergert ook bij bewegen en inspanning. Na enkele weken kunnen patiënten goed aangeven of de operatie geholpen heeft.
Bij minder dan 1 procent van de patiënten bloedt het wondgebied na. In een heel enkel geval is daarvoor opnieuw onderzoek nodig.
Soms blijft er een bultje ter plaatse van de operatiewond achter. Dit is een ophoping van oud bloed en vocht, dat in de loop van de tijd verdwijnt.
Zoals bij iedere chirurgische ingreep kan er een wondinfectie optreden. Ook dit gebeurt in minder dan 1 procent van de gevallen.
Na de operatie treden er weinig of geen veranderingen in het gevoel van de huid op. In veel gevallen voelt het huidgebied juist weer normaal aan. Dit komt doordat de boven- en onderliggende zenuwtakken de functie van de doorgesneden zenuwtakjes overnemen.
Meer dan 2000 patiënten met ACNES zijn inmiddels in MMC gezien, behandeld of van advies voorzien. Onze specialisten hebben vanaf het begin de effecten van hun behandelingen bijgehouden. Zo weten zij wat de resultaten zijn, ook op de lange termijn. Zij hebben ook meerdere wetenschappelijke onderzoeken gedaan.
Resultaten van PRFNa injecties die niet voldoende effect geven, wordt een PRF-behandeling voorgesteld via de pijnspecialist. Deze stroombehandeling werkt bij ongeveer 1 op de 4 of 1 op de 3 patiënten voldoende. Het lange-termijneffect, dat wil zeggen na meer dan een half jaar, is nog niet volledig bekend. De eerste resultaten tonen dat de behandeling bij 1 op de 5 mensen lang doorwerkt.
Resultaten van injectiesTerugkijkend op de resultaten blijkt dat ongeveer 1 op de 3 patiënten met injecties naar tevredenheid kon worden behandeld. Onze specialisten voerden een studie uit waarbij de ene helft van de patiënten een injectie met alleen water kreeg en de andere helft een injectie met een werkzaam verdovingsmiddel (lidocaïne). Niemand — ook de controlerende arts niet — wist welke injectie hij had gekregen. Uit de resultaten bleek dat 54 procent goed reageerde op de verdovingsinjectie, tegenover 17 procent van de groep met een waterinjectie. Dit laatste wordt verklaard door het placebo-effect. Met deze studie werd bewezen dat het nuttig is om een werkzame verdovingsstof bij het pijnpunt toe te dienen. Dit ging om het effect op korte termijn, niet het blijvende effect. Vanaf 2017 geeft MMC alleen nog injecties met verdovende stoffen, zonder corticosteroïden (hormonen). Uit een recente studie bleek die toevoeging namelijk niet te helpen. In sporadische gevallen kunnen onze artsen hiervan afwijken.
Resultaten van de operatieOngeveer 2 van de 3 patiënten met ACNES kon de afgelopen jaren met een operatie naar tevredenheid worden behandeld. Onze specialisten voerden een studie uit waarbij patiënten die niet reageerden op injecties, na loting werden geopereerd. Bij de ene helft werden de pijnlijke zenuwtakjes doorgesneden, bij de andere helft niet. Niemand — ook de controlerende arts niet — wist welke behandelmethode hij had gekregen. Na 6 weken was bij 16 van de 22 patiënten bij wie de zenuw was doorgesneden de pijn definitief over. Bij slechts 4 van de 22 patiënten bij wie niets aan de zenuw was gedaan, verdween de pijn. Dit verschil is groot genoeg om te concluderen dat het doorsnijden van de zenuwtakjes een belangrijke pijnstilling geeft.
Een tweede operatieIn de loop van de tijd meldden sommige patiënten dat de pijn na de operatie naar de zijkant was verschoven. Ook bleek dat ongeveer 10 procent van de patiënten met een succesvol behandelde ACNES na enige tijd — meestal tussen de 4 en 6 maanden — dezelfde pijn terugkreeg. Voor deze patiënten is een tweede operatie ontwikkeld. Daarbij zoekt de arts de hoofdzenuwtak op aan de achterkant van de rechte buikspier, niet aan de voorkant van het spierkapsel. Dit is ongeveer 2 centimeter dieper dan de eerste operatie en wordt uitgevoerd via hetzelfde litteken. Bij de eerste 41 patiënten bij wie een tweede operatie werd uitgevoerd, lukte het om ongeveer de helft alsnog van de pijn te verlossen. Inmiddels zijn meer dan 200 patiënten een tweede keer geopereerd, met vergelijkbare resultaten.
Wanneer geen behandeling helptEr is helaas een groep patiënten waarbij geen enkele therapie helpt. Naar schatting gaat het om 10 tot 20 procent. In zeer zeldzame gevallen ervaren patiënten meer pijn na de operatie; dit gebeurt in minder dan 2 procent van de gevallen. Bij al deze patiënten heeft de aandoening een grote invloed op de kwaliteit van leven. Bovendien worden zij door hun omgeving niet altijd begrepen, en ook uitkerings- en verzekeringsartsen erkennen de ernst van het probleem niet altijd. Onze specialisten adviseren hen om onder behandeling te blijven/gaan bij een pijnspecialist en/of een multidisciplinair revalidatietraject te starten, waarbij patiënten leren omgaan met hun pijnbeperkingen.
Het MedCam-AI-project ontwikkelt een nieuwe scanner met infraroodthermografie, zonder dat er een ingreep nodig is. Doel is om te zien of het scannen van de buikwand een ongewone temperatuur laat zien op de pijnlijke plek. Dit zou kunnen bijdragen aan de diagnostiek van ACNES en aan de beantwoording van vragen over de oorzaak.
De thermoscanner wordt ook ingezet bij voetproblemen van patiënten met diabetes en bij het opsporen van ontstekingen bij sportblessures. Het project wordt gesubsidieerd door de Europese Unie en loopt in zowel Duitsland als Nederland.
Gerelateerde onderzoeken
Ervaringsverhaal ACNES
