Fit bij kanker

Als u kanker heeft en zware behandelingen ondergaat, zijn conditieverlies en moeheid een logisch gevolg. Dat heeft een sterke weerslag op wat u wel of niet meer kunt. En daarmee op uw kwaliteit van leven. In Máxima Medisch Centrum is het optimaliseren van de lichamelijke conditie en de mate waarin u zich fit voelt daarom een essentieel onderdeel van de behandeling. Als patiënt kunt u hier zelf actief aan meewerken. Zo bent u maximaal betrokken bij uw behandeling.

De afgelopen vijftien jaar hebben oncologen en oncologisch chirurgen samen met sportartsen, fysiotherapeuten en diëtisten doelgerichte trainingsmethodes ontwikkeld en onderzocht. Het blijkt dat de lichamelijke fitheid vaak goed is te trainen. Juist hier kunt u als patiënt zelf actief aan werken. Het kan u helpen om u beter staande te houden bij alles wat u overkomt en bij het verwerken van de ziekte. Daarom willen we deze training standaard aanbieden zowel voor, tijdens en na de oncologische behandeling. Ook uw naasten kunnen u hierbij helpen en ondersteunen. Samen sporten en bewegen verbetert niet alleen de conditie, maar is ook fijner om te doen. U kunt elkaar steun geven in een ongedwongen sfeer.

Fit bij kanker Máxima Medisch Centrum

Conditieverlies

De ziekte zelf en behandelingen als chemotherapie en bestraling hebben een afbrekend effect op de spieren, wat dergelijke conditieachteruitgang verder versterkt. U verliest conditie door rust en hierdoor ondergaat uw lichaam een versneld verouderingsproces. Onderzoek bij gezonde volwassenen heeft aangetoond dat drie weken bedrust al een conditieverlies veroorzaakt dat overeenkomt met het conditieverlies van dertig jaar ouder worden. Het tegenovergestelde geldt ook. Als u ouder bent en relatief ongetraind bent, is het mogelijk om door training het conditieniveau te behalen van iemand die jonger is. Onderzoek heeft inmiddels aangetoond dat door middel van training, zelfs tijdens chemotherapie, in plaats van conditieachteruitgang, vooruitgang kan worden geboekt. Ons doel op de langere termijn voor iedere patiënt met kanker is daarom om na behandeling van de ziekte niet verzwakt te blijven, maar terug te komen op een conditie gelijk aan of zelfs beter dan voorafgaand aan de ziekte. Dit is meestal ook haalbaar, tenzij er bijzondere omstandigheden zijn.

Veranderingen in gewicht en spiermassa

Een mogelijke bijwerking van de behandeling van kanker is onbedoelde gewichtsverandering. Uw gewicht kan zowel toenemen als afnemen. Als eten niet goed lukt en u valt af, dan gaat dat vaak samen met spierverlies. Soms komt u juist aan, door een combinatie van medicatie die gewichtstoename als bijwerking heeft, minder actief zijn en/of een veranderd eetpatroon. Vervelend is dat u dan meestal niet meer spieren krijgt, maar juist meer vetweefsel. Spieren kunnen zelfs verminderen terwijl het gewicht toeneemt. Door een combinatie van (kracht)training en goede voeding kunnen de gewichtsveranderingen worden voorkomen. Een streng dieet en te snel afvallen tijdens training zijn niet wenselijk, omdat spiermassa dan moeilijker kan worden opgebouwd. Het is het beste om een gezond voedingspatroon in te bouwen in uw dagelijks leven dat lang vol te houden is. Bij de wens om af te vallen wordt gedurende de trainings- en herstelperiode geleidelijk gewichtsverlies van ongeveer 0,5 kilogram per week aangehouden. Soms gaat afvallen makkelijker nadat de spiermassa is verbeterd.

Trainen voor, tijdens of na de behandeling

Voor een goede conditie is het van belang dat uw spieren op peil blijven of toenemen. Voldoende bewegen is daarom zeer waardevol. Training prikkelt om de spieren op te bouwen en zorgt voor een betere spierkracht.

Des te eerder u begint met trainen, des te beter. Zo mogelijk zelfs voor behandeling, tijdens behandeling en in ieder geval na behandeling. De tijd die u kwijt bent aan training betaalt zich namelijk in veelvoud terug in de conditie die u op langere termijn wint. Stel u zelf een doel tijdens het trainen. Het eerste doel kan zijn om terug te gaan naar de hoeveelheid beweging wat u vooraf aan de ziekte ook had. Training in de vorm van zelf wandelen of fietsen en/of de sport die u tevoren deed proberen door te zetten is vaak al effectief.

Vervolgens kan het doel zijn om ook de conditie zo te krijgen dat dit weer goed lukt op het tempo dat u gewend was. Begin dan voorzichtig met twee keer per dag 15 minuten fietsen of wandelen. Bouw, als het lukt, snel op naar gemiddeld een uur per dag. Alle beweging die u krijgt is goed. Het is vooral belangrijk iets te kiezen wat bij u past en wat u goed kan inpassen in uw leven. Dan houdt u het ook u langer vol omdat u er ook meer plezier aan beleeft.

Naast training moet u ook tijd nemen om te herstellen. Vaak is het dus nodig dat u een periode minder werkt en/of dat gezinsleden/naasten taken overnemen. Zowel om tijd te creëren voor training, maar ook om de rust te krijgen om te herstellen. Ook hier geldt alle tijd die hiervoor uitgetrokken wordt, betaalt zich later terug.

Voeding afstemmen op training

Goede voeding versterkt de werking van beweging en training. Voeding levert de bouwstoffen die nodig zijn voor het onderhoud van de spieren en voor spiergroei. Voeding en beweging kunnen niet zonder elkaar, en kunnen u helpen om uw behandeling zo fit mogelijk te doorlopen. Om uw conditie op peil te houden of op te bouwen heeft u als basis een gezonde voeding nodig die alle voedingsstoffen bevat. Het is goed om daarvoor de Schijf van Vijf te volgen.

  • Eiwitten zijn een essentieel onderdeel in onze voeding, en vervullen diverse belangrijke functies in het lichaam. Als de aanmaak en afbraak van spiereiwitten in evenwicht zijn, blijft de spiermassa goed op peil. Maar kanker en de behandeling verstoren de eiwit-balans: de aanmaak van spiereiwitten wordt minder en/of de spiereiwitafbraak neemt toe. Bij kanker en de behandeling zijn in de voeding meer eiwitten nodig om spieren aan te maken en om spierverlies tegen te gaan. Er wordt dan minimaal 1.0 gram- tot wel 1.5 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht aanbevolen (normaal is 0,8 gram eiwit per kiligram lichaamsgewicht nodig). Ook bij training zijn extra eiwitten in de voeding nodig. Bij het sporten raken spieren beschadigd, maar als het lichaam de spieren repareert komen ze er sterker en groter uit. Deze ‘spier-reparatie’ verloopt alleen goed als er voldoende bouwstenen (= eiwitten) beschikbaar zijn. Neem daarom eiwitten na de training, bij de maaltijd en voor het slapen gaan. Zuivel (melk, kwark, yoghurt, vla, pap), kaas, eieren, vlees, vis, brood, granen, peulvruchten, soja en noten zijn bronnen van eiwit. Bekijk voorbeelden van eiwitrijke voeding.
  • Het is belangrijk om voldoende te drinken tijdens de training, ook al heeft u geen dorstgevoel. Drink tijdens het sporten kleine slokjes water om de vochtvoorraad op peil te houden.
  • Supplementen. Als u volgens de Schijf van Vijf eet en drinkt krijgt u voldoende vitamines en mineralen binnen. Het slikken van extra vitamine- en mineralen supplementen is dan niet nodig. Bovendien kunnen supplementen met een hoge dosis vitamines en mineralen de werking van uw behandeling nadelig beïnvloeden. Bespreek met uw arts en diëtist als u supplementen slikt. Het gebruik van supplementen (vitamines en mineralen) is zinvol als u via uw normale voeding niet genoeg vitamines en mineralen binnenkrijgt of als u meer verliest, zoals bij diarree.
  • Bij een vrouwen vanaf 50 jaar en bij mannen vanaf 70 jaar wordt extra vitamine D aanbevolen. Dit vitamine is onder andere belangrijk voor een goede spierkracht. Doe de vitamine D test om te ontdekken of u extra vitamine D nodig heeft. U kunt meer informatie lezen in onze folder ‘Voeding en beweging bij kanker’ en/of in meer voedingstips.

Voeding bij kanker

Ondersteuning bij training

U heeft zelf de regie over de training, zodat u maximaal betrokken bent bij uw behandeling. Het is mogelijk om hulp te krijgen. Zo kunt u samen met uw zorgverleners bepalen hoe, wanneer en hoeveel u traint. Ook is er voedingsondersteuning en/of dieetbegeleiding mogelijk. De verpleegkundig specialist oncologie schat bij iedere patiënt in wat voor soort begeleiding nodig is. Er zijn hierbij verschillende mogelijkheden:

  • Training in eigen beheer met de tips en adviezen vanuit Máxima Medisch Centrum. Dit is vooral passend voor relatief fitte patiënten die al sport- en beweegervaring hebben en waarbij het al goed lukt om de conditie op peil te houden.
  • Korte begeleiding door een fysiotherapeut in de buurt. Dit is vooral passend als de conditie achteruitgang niet te groot is. De begeleiding van de fysiotherapeut is erop gericht om de juiste manier van trainen aan te leren zodat u dat uiteindelijk zelfstandig door kan zetten. Wees hier ook bewust van en vraag tips om zelf verder aan de slag te gaan.
  • Begeleiding door de sportarts. Dit is nodig bij patiënten met lage belastbaarheid, of waarbij verwacht wordt dat de conditie erg achteruit zal gaan door het behandeltraject. Het kan ook nodig zijn als er andere problemen meespelen waardoor trainen ingewikkelder is. De sportarts brengt beperkingen en mogelijkheden met u in kaart. Hij zal u advies geven hoe u zelf de training op kunt pakken en kan u ook gericht verwijzen naar de fysiotherapie om eerst een periode begeleid te trainen.
  • Medisch specialistische revalidatie via medisch centrum Flow van het Máxima Medisch Centrum. Soms is er een vicieuze cirkel ontstaan van verlaagde conditie, verwerkingsproblemen van de ziekte en sociale problemen op werk of in gezin. In dat geval is simpel trainen niet alleen de oplossing maar is het nodig om alle aspecten goed op een rij te krijgen. Dit is mogelijk binnen Flow, waar een passend behandelprogramma wordt gemaakt. Dit programma omvat een intensieve periode gedurende drie maanden. Dit lukt in de praktijk alleen na behandeling van uw ziekte als u meer tijd heeft voor het herstel en voor dit intensieve programma.
  • Bij veel problemen met moeheid en energietekort kan de ergotherapeute u helpen om de energie beter te verdelen.
  • Bij problemen rondom voeding helpt de (oncologie) diëtist om uw spiermassa en uw gewenste lichaamsgewicht te houden of te bereiken, en om klachten door voeding te voorkomen of verminderen. Ook voor algemene en specifieke vragen over voeding kunt u bij de diëtist terecht.

Fit bij kanker Máxima Medisch Centrum

Prehabilitatie: fit voor de operatie

Prehabilitatie is een onderdeel van fit bij kanker. Máxima Medisch Centrum is koploper in onderzoek en in de ontwikkeling van een revolutionaire aanpak om u vóór de operatie fit te maken en op deze manier een voorsprong te geven: prehabilitatie. Dit versnelt het herstel na de operatie én verkleint de kans op complicaties. We proberen dit in de komende jaren niet alleen in onderzoek te realiseren maar ook op maat standaard in de zorg te verwerken

In dit filmpje kunt u zien hoe relatief simpel het is en hoe goed het werkt om te trainen.